Pregnenolon na je veertigste
Na het veertigste levensjaar dalen de spiegels van verschillende hormonen geleidelijk. Op internet wordt pregnenolon gepresenteerd als het "moederhormoon" dat die daling zou kunnen opvangen, met beloftes over geheugen, stemming en vitaliteit. De redactie keek kritisch naar wat er werkelijk bekend is over deze stof bij mensen van middelbare leeftijd.
Wat is pregnenolon?
Pregnenolon is een steroïdhormoon dat het lichaam maakt uit cholesterol. Het is de eerste stap in de aanmaak van vrijwel alle andere steroïdhormonen. Vanuit pregnenolon lopen routes naar progesteron, cortisol, aldosteron, DHEA en uiteindelijk testosteron en oestrogenen. Miller en Auchus geven in hun standaardoverzicht een gedetailleerd beeld van deze steroïdsynthese.
Pregnenolon wordt vooral gemaakt in de bijnieren en de geslachtsklieren, maar ook in de hersenen. Daar werkt het als zogeheten neurosteroïde en beïnvloedt het onder meer receptoren die betrokken zijn bij geheugen en stemming.
Die centrale plaats heeft geleid tot de populaire term "moederhormoon". Het idee is dat extra pregnenolon de aanmaak van alle andere hormonen zou ondersteunen. De werkelijkheid is gecompliceerder: welke hormonen uiteindelijk worden gevormd, hangt af van enzymen die per weefsel en per persoon verschillen.
Na inname kan pregnenolon dus worden omgezet in verschillende hormonen, waaronder DHEA, progesteron en in principe ook androgenen en oestrogenen. Dat maakt het effect lastig te voorspellen.
Hormonen na de veertig
Met het ouder worden daalt vooral de bijnierproductie van DHEA en zijn sulfaatvorm. Ook pregnenolon lijkt in sommige studies lager bij ouderen. Bij mannen daalt testosteron gemiddeld langzaam, bij vrouwen veranderen de hormonen sterk rond de overgang.
Een lagere waarde betekent echter niet automatisch dat aanvulling zinvol is. Veel leeftijdsgebonden veranderingen zijn normaal en gaan niet vanzelf gepaard met klachten. De Endocrine Society benadrukt bijvoorbeeld bij testosteron dat behandeling alleen past bij aantoonbaar tekort in combinatie met duidelijke symptomen.
Voor pregnenolon bestaat er geen erkende ziekte "pregnenolontekort" bij gezonde ouder wordende mensen, en geen standaardtest of behandelrichtlijn. Dat is een belangrijk verschil met bijvoorbeeld schildklierhormoon of vitamine B12.
Klachten als vermoeidheid, minder energie of een slechter geheugen na je veertigste hebben vaak meerdere oorzaken: slaaptekort, stress, gewichtstoename, weinig beweging, depressie of een schildklierprobleem. Die verdienen eerst aandacht.
Wat zegt het onderzoek bij mensen?
De wetenschappelijke belangstelling voor pregnenolon komt vooral uit de neurowetenschappen. Dierstudies, samengevat door Vallée en collega's, suggereerden een rol van pregnenolon en zijn sulfaat bij leren en geheugen tijdens veroudering. Bij oude ratten hingen lagere hersenspiegels samen met slechtere geheugenprestaties.
Bij mensen is pregnenolon vooral onderzocht bij psychiatrische aandoeningen. Marx en collega's voerden een kleine proof-of-concept-studie uit bij mensen met schizofrenie, en Brown en collega's onderzochten pregnenolon bij bipolaire depressie. In die studies werden doses van enkele honderden milligram per dag gebruikt, onder medisch toezicht. De resultaten waren op sommige uitkomsten gunstig, maar de studies waren klein.
Goed opgezette studies naar pregnenolon als anti-verouderingsmiddel bij gezonde 40-plussers ontbreken vrijwel. Er is geen solide bewijs dat het spiermassa, kracht, libido of energie verbetert bij gezonde mensen van middelbare leeftijd.
Ook voor sporters is er geen onderzoek dat een prestatievoordeel aantoont. Uitspraken over "natuurlijke hormoonoptimalisatie" berusten op theorie, niet op klinisch bewijs.
| Toepassing | Bewijs bij mensen | Beoordeling |
|---|---|---|
| Geheugen bij veroudering | Vooral dierstudies | Onvoldoende onderbouwd |
| Psychiatrische aandoeningen | Kleine klinische studies | Experimenteel, onder toezicht |
| Energie en vitaliteit | Geen goede studies | Niet aangetoond |
| Spiermassa en kracht | Geen goede studies | Niet aangetoond |
Risico's en bijwerkingen
Omdat pregnenolon kan worden omgezet in geslachtshormonen, zijn hormonale bijwerkingen niet uit te sluiten. Denk aan acne, haaruitval, veranderingen in de menstruatiecyclus, gevoelige borsten of stemmingswisselingen. Welke effecten optreden, verschilt per persoon.
Bij hormoongevoelige aandoeningen is voorzichtigheid op zijn plaats. Mensen met (een voorgeschiedenis van) borst-, baarmoeder- of prostaatkanker, of met endometriose, wordt afgeraden om op eigen initiatief stoffen te gebruiken die in geslachtshormonen kunnen worden omgezet.
Ook interacties met medicijnen zijn mogelijk, bijvoorbeeld met hormoontherapie, anticonceptie, middelen tegen epilepsie of psychiatrische medicatie. Gegevens over langdurig gebruik bij gezonde mensen zijn zeer beperkt.
- Mogelijk hormonale bijwerkingen door omzetting in androgenen of oestrogenen.
- Niet geschikt bij hormoongevoelige ziekten of zwangerschap.
- Interacties met hormoonpreparaten en psychofarmaca mogelijk.
- Productkwaliteit en werkelijke dosering zijn bij online aankoop onzeker.
Regelgeving en dopingstatus
De juridische status van pregnenolon verschilt per land. In de Verenigde Staten wordt het als voedingssupplement verkocht. In Europa is het beeld minder eenduidig: stoffen die in hormonen worden omgezet, worden in verschillende lidstaten als geneesmiddel beschouwd of zijn niet toegelaten als voedingsingrediënt. Producten die via buitenlandse webwinkels worden aangeboden, voldoen daardoor niet altijd aan de Nederlandse regels.
Voor wedstrijdsporters is de dopingvraag belangrijk. DHEA staat expliciet op de verboden lijst van het WADA, en die lijst verbiedt ook stoffen met een vergelijkbare chemische structuur of biologische werking. Omdat pregnenolon een voorloper van DHEA en androgenen is, raadt de redactie wedstrijdsporters sterk aan om vóór gebruik contact op te nemen met de Dopingautoriteit.
Bovendien kan gebruik de hormoonprofielen in het biologisch paspoort van een sporter beïnvloeden. Dat kan leiden tot vragen of nader onderzoek, ook als de stof zelf niet expliciet genoemd wordt.
Wie na zijn of haar veertigste klachten heeft die op een hormonaal probleem wijzen, kan het beste via de huisarts bloedonderzoek laten doen. Een eventuele behandeling hoort bij een arts, niet bij een webwinkel.
Conclusies van de redactie
Pregnenolon is een belangrijke bouwsteen van het hormoonsysteem, maar het bewijs dat aanvulling bij gezonde 40-plussers iets oplevert, ontbreekt.
Het onderzoek bij mensen beperkt zich grotendeels tot kleine studies bij psychiatrische aandoeningen, onder medisch toezicht. Uitspraken over verjonging, spiergroei of meer energie zijn niet onderbouwd.
Door de mogelijke omzetting in geslachtshormonen zijn er reële risico's, en voor wedstrijdsporters is er een dopingrisico. Leefstijl, slaap, krachttraining en een medische check-up zijn betere startpunten.
Lees ook onze artikelen over DHEA en de verboden lijst, over testosteron bij mannen boven de veertig en over krachttraining op middelbare leeftijd.
Literatuurlijst
- Miller WL, Auchus RJ. The molecular biology, biochemistry, and physiology of human steroidogenesis and its disorders. Endocr Rev. 2011;32(1):81–151.
- Vallée M, Mayo W, Le Moal M. Role of pregnenolone, dehydroepiandrosterone and their sulfate esters on learning and memory in cognitive aging. Brain Res Rev. 2001;37(1-3):301–312.
- Marx CE, Keefe RSE, Buchanan RW, et al. Proof-of-concept trial with the neurosteroid pregnenolone targeting cognitive and negative symptoms in schizophrenia. Neuropsychopharmacology. 2009;34(8):1885–1903.
- Brown ES, Park J, Marx CE, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of pregnenolone for bipolar depression. Neuropsychopharmacology. 2014;39(12):2867–2873.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
- World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard Prohibited List. Montreal: WADA; 2024.
