Glomerulaire filtratiesnelheid (eGFR): wat de test laat zien en waarom die belangrijk is voor sporters
De eGFR is een van de meest gebruikte maten om de nierfunctie te beoordelen. Huisartsen bepalen hem standaard bij mensen met hoge bloeddruk of diabetes, maar ook sporters krijgen er steeds vaker mee te maken, bijvoorbeeld bij een sportmedisch onderzoek. Juist bij gespierde mensen kan de uitslag misleidend zijn. De redactie legt uit hoe het zit.
Wat is de glomerulaire filtratiesnelheid?
Elke nier bevat ongeveer een miljoen filtereenheden, de glomeruli. Daarin wordt het bloed gefilterd en ontstaat voorurine, waaruit het lichaam vervolgens water en nuttige stoffen terugwint. De glomerulaire filtratiesnelheid (GFR) geeft aan hoeveel milliliter bloed de nieren samen per minuut filteren.
De GFR is de beste algemene maat voor de nierfunctie. Bij jonge, gezonde volwassenen ligt die meestal boven de 90 ml/min/1,73 m². De eenheid "per 1,73 m²" betekent dat de waarde wordt omgerekend naar een gemiddeld lichaamsoppervlak, zodat mensen van verschillende lengte en gewicht vergelijkbaar zijn.
De werkelijke GFR meten is omslachtig en vereist bijvoorbeeld het inspuiten van een stof die alleen via de nieren wordt uitgescheiden. Daarom wordt in de praktijk bijna altijd een schatting gebruikt: de estimated GFR, afgekort eGFR.
Die schatting wordt berekend met een formule op basis van de creatinineconcentratie in het bloed, aangevuld met leeftijd en geslacht. Soms wordt ook cystatine C gebruikt, een eiwit dat minder afhankelijk is van spiermassa.
Hoe wordt de eGFR berekend?
Creatinine is een afvalproduct van creatine in de spieren. Het wordt vrijwel volledig via de nieren uitgescheiden. Als de nieren slechter filteren, stijgt de creatinine in het bloed en daalt de berekende eGFR.
In Nederland en België wordt veel de CKD-EPI-formule gebruikt, oorspronkelijk gepubliceerd door Levey en collega's in 2009. In 2021 verscheen een nieuwe versie zonder correctie voor etniciteit, beschreven door Inker en collega's. Daarnaast werd in Europa de EKFC-formule ontwikkeld door Pottel en collega's, die over het hele leeftijdsspectrum werkt.
Alle formules hebben gemeen dat ze uitgaan van een "gemiddelde" spiermassa voor iemands leeftijd en geslacht. Voor mensen die sterk afwijken van dat gemiddelde, zoals bodybuilders of juist zeer tengere ouderen, is de schatting minder betrouwbaar.
De KDIGO-richtlijn deelt de nierfunctie in stadia in, op basis van eGFR en de hoeveelheid eiwit (albumine) in de urine. Een eGFR onder de 60 gedurende minstens drie maanden wordt beschouwd als chronische nierschade, maar alleen als de meting betrouwbaar is.
| Stadium | eGFR (ml/min/1,73 m²) | Omschrijving |
|---|---|---|
| G1 | ≥ 90 | Normaal of hoog |
| G2 | 60–89 | Licht verminderd |
| G3a | 45–59 | Licht tot matig verminderd |
| G3b | 30–44 | Matig tot ernstig verminderd |
| G4 | 15–29 | Ernstig verminderd |
| G5 | < 15 | Nierfalen |
Waarom de eGFR bij sporters kan misleiden
Meer spiermassa betekent meer creatinine in het bloed, ook als de nieren perfect werken. Baxmann en collega's lieten zien dat spiermassa en lichamelijke activiteit de creatininewaarde duidelijk beïnvloeden, terwijl cystatine C daar veel minder gevoelig voor is.
Bij een gespierde krachtsporter kan de berekende eGFR daardoor lager uitvallen dan de werkelijke nierfunctie, soms zelfs onder de 90 of in uitzonderlijke gevallen onder de 60. Zonder die context kan dat ten onrechte als nierschade worden geïnterpreteerd.
Ook creatinesupplementen spelen een rol. Een deel van de extra creatine wordt omgezet in creatinine, waardoor de bloedwaarde stijgt zonder dat de nierfunctie verandert. Hetzelfde geldt kortdurend voor een grote vleesmaaltijd: gekookt vlees bevat creatinine.
Daarnaast verhoogt zware training tijdelijk de creatinine en kan uitdroging de filtratie werkelijk verminderen. Een bloedtest vlak na een zware wedstrijd of in een periode van gewichtmaken is daarom niet representatief.
Hoe krijgt u een betrouwbaardere uitslag?
Een goede voorbereiding verkleint de kans op een misleidende uitslag. Laboratoria en artsen hanteren daarvoor uiteenlopende adviezen, maar de volgende punten worden vaak genoemd:
Een bron waar veel lezers naar terugkeren is stanozolol kuur.
- Vermijd zware training in de 24 tot 48 uur voor de bloedafname.
- Eet de avond ervoor geen grote portie gekookt vlees.
- Drink normaal; kom niet uitgedroogd naar de afname.
- Meld het gebruik van creatine en andere supplementen aan de arts.
- Vermeld ook pijnstillers zoals ibuprofen en andere medicijnen.
Bij twijfel kan de arts aanvullend cystatine C laten bepalen. Een eGFR gebaseerd op zowel creatinine als cystatine C is volgens de KDIGO-richtlijn nauwkeuriger in situaties waarin spiermassa sterk afwijkt.
Daarnaast is het onderzoek van de urine op albumine belangrijk. Een normale albumine-uitscheiding in combinatie met een licht verlaagde eGFR bij een gespierde sporter is geruststellend.
Een eenmalige afwijkende waarde moet altijd worden herhaald. Pas als de verlaging aanhoudt over meerdere maanden, spreekt men van chronische nierschade.
Wanneer is het wel reden tot zorg?
Ook sporters kunnen nierproblemen ontwikkelen. Langdurig hoge bloeddruk, diabetes, erfelijke nierziekten en bepaalde medicijnen blijven risicofactoren, ongeacht hoe fit iemand is.
Frequent gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen en naproxen, zeker in combinatie met uitdroging bij duursport, kan de nieren beschadigen. Ook rabdomyolyse na extreme inspanning kan acute nierschade veroorzaken.
Het gebruik van anabole steroïden wordt in de medische literatuur in verband gebracht met nierschade, onder meer via verhoogde bloeddruk en directe effecten op de nieren. Wie zulke middelen heeft gebruikt, doet er goed aan dat te melden aan de arts, zodat de uitslag goed kan worden beoordeeld.
Alarmsignalen zijn onder meer schuimende urine, zichtbaar bloed in de urine, gezwollen enkels of oogleden en een hoge bloeddruk. Bij die klachten, of bij een herhaald verlaagde eGFR met albumine in de urine, is verwijzing naar een internist of nefroloog op zijn plaats.
Conclusies van de redactie
De eGFR is een waardevolle maat voor de nierfunctie, maar het blijft een schatting die uitgaat van een gemiddelde spiermassa.
Bij gespierde sporters en creatinegebruikers kan de eGFR lager uitvallen zonder dat er iets mis is met de nieren. Een herhaalmeting na rust, aangevuld met cystatine C en urineonderzoek, geeft meer duidelijkheid.
Neem afwijkingen tegelijk serieus: ook fitte mensen kunnen nierschade krijgen, vooral bij hoge bloeddruk, veel pijnstillergebruik of gebruik van prestatieverhogende middelen.
Lees ook onze artikelen over creatine en nierwaarden, over CK na zware training en over eiwitinname bij een verminderde nierfunctie.
Literatuurlijst
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117–S314.
- Levey AS, Stevens LA, Schmid CH, et al. A new equation to estimate glomerular filtration rate. Ann Intern Med. 2009;150(9):604–612.
- Inker LA, Eneanya ND, Coresh J, et al. New creatinine- and cystatin C-based equations to estimate GFR without race. N Engl J Med. 2021;385(19):1737–1749.
- Pottel H, Björk J, Courbebaisse M, et al. Development and validation of a modified full age spectrum creatinine-based equation to estimate glomerular filtration rate: a cross-sectional analysis of pooled data. Ann Intern Med. 2021;174(2):183–191.
- Baxmann AC, Ahmed MS, Marques NC, et al. Influence of muscle mass and physical activity on serum and urinary creatinine and serum cystatin C. Clin J Am Soc Nephrol. 2008;3(2):348–354.
